كه نفس بدون توحّد و تجمّع به كمال انسانى نرسد ، و تعلّق با تعقّل جمع نشود . حضرت وصي إمام امير المؤمنين على عليه السّلام فرموده است : « العارف من عرف نفسه فأعتقها و نزّهها عن كلّ ما يبعّدها » . 41 . آن‌كه در معرفت نفس غور كند ، خود را يك شخص ممتدّ داراى مراتب بيند كه هر مرتبه را حكمى خاصّ است ، و در عين حال مرتبهء بالا حقيقت مرتبهء پايين ، و پايين رقيقت بالا است ، چنان‌كه بدن مرتبهء نازله نفس است ، و مع ذلك همهء افعال مراتب ، از يك هويّت‌اند . 42 . آن‌كه چند روزى كشيك نفس خود بكشد ، و صادرات و واردات آن را مواظب باشد به درد خود مىرسد و چارهء درمانش مىكند . 43 . آن‌كه انسان كامل است ، به تعبير عارف : مبيّن حقائق اسماء است ؛ فيلسوف گويد : فيلسوف كامل امام است ، كه فلسفه ، علم به حقائق اشياء است و اشياء اسماء عينىاند ؛ قرآن كريم فرمايد : وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ، وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ ، پس قرآن و عرفان و برهان را از يكديگر جدايى نيست . 44 . آن‌كه خود را زرع و زارع و مزرعه و بذر خود شناخت ، بيش از هرچيز به كشت و كشتزارش پرداخت . 45 . آنكه نفس را بسيط شناخت ، او را ابدى يافت ، ازيرا كه تباهى مر مركّب راست و جوهر بسيط عقل و عاقل و معقول است . 46 . آنكه در تجرّد نفس - اعم از تجرّد برزخى و تجرّد تام عقلى و تجرّد اتمّ فوق تجرّد عقلى آن تدبّر كند ، همه را منتج يك نتيجه يابد كه نفس جوهر بسيط ابدى است . 47 . آنكه در تصرف انسانهاى كامل در مادّهء كائنات دقيق شود ، معجزات و خوارق عادات را از قوّت و قدرت نفوس قدسى آنان باذن اللّه يابد . 48 . آنكه در معنى حقيقى سعادت انسان درست نظر كند ، پى برد كه سعادت نفس